نگاهی به سیستم پرورش کپور در آب سرد در شهر دارجیلینگ

پرورش ماهی در استخرهای سیمانی با جریان آب، موسوم به جهورا (jhora) در تپه‌های بنگال غربی علاوه بر کمک به اهالی منطقه برای رسیدن به رژیم غذایی سالم، در افزایش درآمد خانواده‌ها نیز سهیم است.

سیستم پرورش جهورا یک روش منحصر به‌فرد پرورش ماهی سردآبی در تانک‌های مصنوعی است که آب آن از چشمه‌های جوشان کوهستان تأمین می‌شود

جیت باهادو سوبا، کارمند بازنشسته دولت، ساکن روستای دورافتاده ریانگ در تپه‌های منطقه کالیمپونگ در بنگال غربی است.

برای او در 61 سالگی تهیه اقلام خوراکی به خصوص سبزیجات و میوه‌جات از بازار به دلیل مشکلات حمل و نقل در منطقه تپه‌ای و محدودیت‌های مالی دشوار بود.

اما حالا اطمینان دارد که خانواده‌اش به اندازه کافی پروتئین دریافت می‌کنند.

او برای تأمین ماهی خانواده‌اش به استخری متکی است که در زبان محلی به آن جهورا می‌گویند و در محدوده داخل خانه‌اش واقع شده است.

او می‌گوید: «ما در منطقه‌ای دور از شهر و محصور در تپه‌ها زندگی می‌کنیم. بازارهای محلی همیشه میوه‌جات و سبزیجات فراوان عرضه نمی‌کنند، اما جهورا با تأمین ماهی این کمبود را جبران می‌کند. سایز استخر سیمانی من تقریبا 43 در 33 فوت به عمق 3/5 فوت است. من هشت ماه قبل 1,000 قطعه بچه‌ماهی انگشت‌قد که اکثرا کپور معمولی و کپور علفخوار هستند را در آن رها کردم. آنها را با سبوس برنج، کود ارگانیک و دانه سویا تغذیه می‌کنیم. سال گذشته به دلیل سرمای شدید این منطقه پنجاه قطعه ماهی از بین رفتند. بقیه زنده ماندند و به وزن نیم کیلوگرمی رسیدند. ما هنگام نیاز آنها را صید می‌کنیم. ماهیان مزه خوبی دارند و تعدادی از آنها نیز به همسایگانی که از قبل رزرو کرده باشند فروخته می‌شوند. این استخر در افزایش درآمد به من کمک می‌کند.»

جیت تنها نیست. بیش از 6,000 نفر از ساکنان محلی سرگرم پرورش ماهی به روش جهورا در تپه‌های منطقه دارجیلینگ در نزدیکی کالیمپونگ هستند که بخش عمده آن به مصرف خود مزرعه‌داران می‌رسد و بخش کوچکی هم برای فروش عرضه می‌شود.

جیت باهادور سوبا یکی از 6,000 بومی ساکن بنگال غربی که در جهورا ماهی پرورش می‌دهد

پرورش جهورا چیست؟

پرورش ماهی به روش جهورا، شیوه نگهداری ماهی در تانک‌های مصنوعی است که آب آن از چشمه‌های همیشه جوشان کوهستان تأمین می‌شود. این یک روش منحصر به‌فرد پرورش ماهی سردآبی است که- در هند- تنها در تپه‌های پوشیده از برف دارجیلینگ و کالیمپونگ به اجرا درمی‌آید. این مناطق گردشگران را از سراسر جهان جذب می‌کند.

ساراد ریا، یک مزرعه‌دار جهورا در کالیمپونگ توضیح می‌دهد: «در این متد، ما [مزرعه‌داران] یک قطعه زمین کوچک، معمولا خارج از خانه، را انتخاب می‌کنیم و یک تانک در آن می‌سازیم. ابعاد تانک‌ها بسته به زمین متفاوت است. با کمک لوله‌های بلندی که به نهرهای جاری در تپه‌ها وصل می‌رسد، آب به تانک می‌رسد. این نهرها تنها چند متر با تانک فاصله دارند. آب بی‌وقفه در تمام ساعات شبانه روز جریان دارد و این امر به حفظ سطح اکسیژن کمک می‌کند. یک خروجی کوچک نیز در تانک ساخته می‌شود تا آب مازاد از آن خارج شود. این آب مازاد حاوی فضولات ماهی است که برای کشاورزی کود ارگانیک غنی فراهم می‌سازد. پرورش ماهی در سراسر سال ادامه داد و ماهی که به دست می‌آید به مصرف خانواده می‌رسد.»

آب شیرین از نهرهای محلی که بی‌وقفه و شبانه روزی در جهورا جریان داد، سطح اکسیژن را ثابت نگه می‌دارد

به گفته مقامات ارشد شیلات، ابعاد تانک به منطقه بستگی دارد. سارتاک پرادام مسئول توسعه شیلات در منطقه دارجیلینگ گفت: «این منطقه پر از تپه و زمین‌های غیرمسطح است که ساختن تانک‌های بزرگ را دشوار می‌سازد. ما یک بار در سال بچه‌ماهی، تور و خوراک آنها را تأمین می‌کنیم. سابقا برای ساخت تانک 8,000-10,000 روپیه (105-130 دلار) یارانه به مزرعه‌داران پرداخت می‌کردیم اما در دو سال گذشته دولت چنین یارانه‌ای را پرداخت نکرده است.»

با توجه به سادگی این سیستم، ممکن است عجیب به نظر برسد که تنها در تپه‌های دارجیلینگ مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما دلایلی وجود دارد که این روش چندان گسترش نمی‌یابد.

پارتا پراتیم داس، معاون مدیر شیلات بنگال غربی توضیح می‌دهد، تپه‌های بنگال شمالی هنوز دست‌نخورده و در بسیار از نواحی عاری از آلودگی است. این شرایط در بقیه نقاط هند دیده نمی‌شود.

بسیاری از زمین‌ها در تپه‌های بنگال شمالی هنوز دست‌نخورده و عاری از آلودگی هستند که در سایر نقاط هند این شرایط دیده نمی‌شود

داس توضیح می‌دهد: «ما خوش شانسیم که در بنگال شمالی جنگل متراکمی داریم که در بیشتر ایام سال آب را بی‌وقفه تأمین می‌کند. مردم ستایشگر طبیعت هستند و منابع محلیِ آب را می‌پرستند. آنها دور این منابع حصار می‌کشند تا از آلوده شدن آنها جلوگیری کنند. آب این منطقه سرشار از مواد معدنی است که به رشد ماهی کمک می‌کند. آبی که آلوده نباشد، حداقل بیماری را منتشر می‌کند. میانگین سایز تانک‌ها از 23×10 فوت تا بیش از 40×15 فوت و در برخی مواقع حتی بزرگ‌تر است، که به موقعیت زمین بستگی دارد. به طور متوسط هر جهورا با 1,000 قطعه ماهی ذخیره‌سازی می‌شود.»

جهورا با آب شیرین نهرهای کوهستان تغذیه می‌شود

ریشه‌های سیستم پرورش ماهی جهورا

پرورش ماهی جهورا از اوایل دهة 1980 آغاز شد یعنی زمانی که دولت در این کار مشارکت کرد و برای روستاییان استخرهای سیمانی ساخت تا پرورش ماهی را ارتقاء دهد و رژیم‌های غذایی سالمی را برای آنها تضمین کند.

پاوان بوتیا مزرعه‌دار 65 ساله در منطقه کالیمپونگ می‌گوید: «ما سال‌هاست ماهی پرورش می‌دهیم اما متد آن متفاوت بود. سابقا استخرهای کوچکی را در زمین در نزدیکی نهر حفر کرده و بچه ماهیان را در آن رها می‌کردیم. نهر دسترسی به آب را 24 ساعته در 7 روز هفته تضمین می‌کرد. اما دولت به این سیستم شکل رسمی داد و در 1982 برای ما تانک‌های سیمانی ساخت تا مردم بیشتر جذب پرورش ماهی شوند. دولت پرورش ماهی را با راه‌اندازی 9 واحد کوچک (13.0 m²) آغاز کرد تا رشد ماهیان را در این ارتفاع مورد مطالعه قرار دهد. به لحاظ اقتصادی ماهیان مناسب که در این شرایط دوام می‌آوردند انتخاب شدند. نتایج دلگرم کننده بود. بعد از 9 ماه تقریبا 100-120 kg ماهی سایز یک وعده غذایی از استخر جهورا برداشت شد. این تولید مقامات را تشویق کرد تا پرورش ماهی را در مقیاس بزرگ در تپه‌ها آغاز کنند و ساکنان محلی از یارانه 50 درصدی برای ساخت استخر برخوردار شدند.»

در حال حاضر، 5,000 (تانک) جهورا در تپه‌های کالیمپونگ و دارجیلینگ وجود دارد.

در حال حاضر، 5,000 (تانک) جهورا در تپه‌های کالیمپونگ و دارجیلینگ وجود دارد

تهیدستان برای پرورش ماهی شناسایی شدند

در 2018 دولت ایالتی به واسطه پروژه توسعه سریع آبیاری فرعی در بنگال غربی (ADMI) تانک‌هایی را برای ساکنان محلی که به لحاظ مالی تهیدست بودند ساخت.

بیجوی دامین گورونگ که متخصص بسیج جامعه در سازمان غیرانتفاعی دیشا برای اجرای پروژه‌هاست، یادآور شد: «ما بیش از 500 نفر از کسانی که برای اولین بار مستحق دریافت کمک بودند شناسایی کردیم. زمین را برای تانک حفر کردیم و کف و لبه‌های تانک را با ورقه‌های پلی‌اتیلن آبی پوشاندیم. از این ورقه‌ها به منظور کاهش هزینه تولید استفاده شد، زیرا ساخت تانک سیمانی مستلزم صرف هزینة بالایی معادل 70,000 روپیه (919 دلار) است. اما استفاده از ورقه‌های پلی‌اتیلنی این هزینه را به یک سوم کاهش می‌دهد. بعلاوه 150 بچه ماهی تیلاپیا، کپور معمولی، کپور علفخوار و کپور روها برای آنها تهیه کردیم. ماهیان با خوراک تجاری تغذیه می‌شدند. هدف ما جذب بومیان منطقه به پرورش در جهورا بود. از آن پس ما هر سال 150 بچه ماهی بین آنها توزیع می‌کنیم.»

در 2018، به واسطه پروژه توسعه سریع آبیاری فرعی بنگال غربی (ADMI) تانک‌های برای بومیانی که به لحاظ اقتصادی در مضیقه بودند ساخته شد.

مزرعه‌داران می‌گویند بچه‌ماهی انگشت‌قد را از بازار محلی تهیه می‌کنند و تخم‌ها نیز در همان تانک رها می‌شوند.

بیمال بای، مزرعه‌داری از منچو ساکیونگ در کالیمپونگ گفت: «ما آنها را با کود ارگانیک، گندم و سبوس برنج تغذیه می‌کنیم. تقریبا شش ماه طول می‌کشد تا کپور علفخوار به وزن 1/5 kg برسد، اما کپور معمولی در همین مدت زمان تا وزن نیم کیلویی رشد می‌کند. تقریبا 150 قطعه ماهی را در تانک ذخیره می‌کنیم.»

این مزرعه‌دار 35 ساله دارای تانکی به ابعاد 15×10 فوت با سطح آبی به ارتفاع 2 فوت است.

«تجهیزات ما شامل میله، تور، لوله برای تأمین آب و دریچه روی خروجی آب است تا ماهیان فرار نکنند. بعلاوه هر 15 روز ترکیبی از آهک و پتاسیم را در آب می‌پاشیم تا بیماری را از ماهی دور نگه دارد.»

ساراد رای مزرعه‌دار جهورا در کالیمپونگ، هند است

نرخ بالای مرگ و میر

این پروژه با مشکلات جدی روبرو شده است. گونه‌هایی مانند تیلاپیا و روها قادر نبودند در زمستان با شرایط آب سرد تپه‌ها سازگار شوند و مردند.

کومادوی چتری مزرعه‌دار 34 ساله در روستای ساکیون در کالیمپونگ گفت، او در سال 2021 تقریبا 150 قطعه تیلاپیا را در استخر رها کرده اما در دسامبر گذشته 80 ماهی در آب سرد مردند.

کومادوی چتری برای مقابله با مرگ و میر بالای ماهیان در هوای سرد تلاش می‌کند

او می‌گوید: «زمستان سردی بود و ماهیان نتوانستند با شرایط آب و هوایی انطباق یابند. اما مرگ و میر در 2019 هم بالا بود و از 150 بچه ماهی 130 ماهی مردند. سعی کردیم برخی از آنها را برداشت کنیم، اما تاکنون نتایج خوبی به دست نیامده است.»

جدا از مرگ و میر بالا، مشکلات دیگری در استخر ماهیان بوجود آمد که باعث تلف شدن آنها و خسارت‌های جدی اقتصادی شد.

بسیاری از تانک‌های جهورا نیاز به تعمیر دارند و ترک‌هایی در آنها ایجاد شده که منجر به نشت آب و خسارت به برداشت ماهیان می‌شود. مرگ و میر بالا یکی از نگرانی‌های مزرعه‌داران است.

پرادام مسئول توسعه شیلات گفت: «آب و هوای سرد اغلب شرایط انطباق را برای ماهیانی که از هچری‌های معتدل می‌آیند دشوار می‌سازد و آنها از استرس رنج می‌برند. نرخ مرگ و میر می‌تواند به 50 درصد برسد اما این اتفاق همیشه نمی‌افتد. دمای مناسب برای رشد ماهی بین 20 تا 26 درجه است. اما اینجا دمای هوا در زمستان‌ها به زیر 20 درجه می‌رود.»

مدل کالیمپونگ

پارتا پراتیم معاون مدیر شیلات، متد جدیدی را برای پرورش ماهی توصیه می‌کند که به آن “مدل کالیمپونگ” می‌گوید و معتقد است مرگ و میر را در تانک‌های جهورا به حداقل می‌رساند.

اخیرا، مزرعه‌داران و مقامات شیلات “مدل کالیمپونگ” را بکار می‌برند تا مرگ و میر ماهیان در سیستم جهورا به حداقل برسد

پراتیم می‌گوید: «دولت ایالتی طبق پیشنهاد ما یک تانک-خانه با میله‌های آهنی و ورقه‌های پلی‌اتیلتی آبی ساخته است. تانکPVC داخل آن ظرفیت ذخیره‌سازی تا 5,000 بچه‌ماهی را دارد. ما سال گذشته 4,000 بچه‌ماهی انگشت‌قد را رها کردیم که اکثر آنها گونه‌های محلی مانند قزل‌آلارنگین‌کمان و سایر گونه‌ها بودند و نرخ مرگ و میر تنها 5 درصد بود. اکثر آنها با پلت‌های شناور با جیره‌های آغازین (0/8 mm) و رشد (تا سایز 2 mm) تغذیه شدند. آب با دمای پایین‌تر از 20°C را ابتدا در یک تانک نگهداری می‌کردند و بعد آب به شکل آبشاری وارد تانک ماهی می‌شد تا سطح اکسیژن حفظ شود.»

او استدلال می‌کند: «ما 90 نفر از واجدین شرایط را شناسایی کرده و 9 تانک-خانه پلی‌اتیلنی برای آنها ساختیم. تانک‌های سیمانی به طور معمول ظرفیت نگهداری 16,000 لیتر آب را دارند، در حالیکه این تانک‌ها تا 20,000 لیتر را می‌توانند در خود جای دهند. تانک‌های سیمانی نیز بعد از چند سال ترک برمی‌دارند و این موضوع در تانک-خانه‌های پلی‌اتیلنی اتفاق نمی‌افتد.»

در ‌”مدل کالیمپونگ” تانک-خانه‌هایی با میله‌های فلزی و ورقه‌های پلی‌اتیلنی ساخته می‌شود که دارای ظرفیت ذخیره‌سازی 5,000 بچه‌ماهی است

بسیاری از مزرعه‌داران جهورا معتقدند استخرهای آنها- و شیوه زندگی آنها- آتیه‌دار است.

رای با لبخندی می‌گوید: «تا جایی که این تپه‌ها آب طبیعی را برای ما تأمین می‌کنند، ما نگران سلامت خود نیستیم. ما ماهی را برای تغذیه و طبیعت را برای ستایش کردن داریم. زنده باد کوهستان.»